Text
(Dutch)
Door Maarten Buser  
Fotografie Natalia Ossef
‘WAT WIL HET LEVEN VAN MIJ’

Op het eerste oog hangt er werk van zo’n drie, misschien wel vier kunstenaars. De tentoonstelling Before It Stirs the Surface – in de jonge Movement Exposed Gallery Space – omvat onder meer tekeningen, foto’s en een aantal sculpturen. In de kelder is bovendien een video te zien van een vrouw die met een stuk steen de aarde open probeert te splijten; tevergeefs, maar ze blijft het proberen. Deze vrouw is Natalia Ossef (1983) en ze is momenteel toch echt de enige exposant in de galerie. ‘Het is goed dat je over die verscheidenheid aan uitingsvormen begint,’ zegt ze. ‘Een belangrijke ontwikkeling in mijn werk is dat ik de vorm uit het onderwerp laat volgen. Ik wil me niet vastleggen op één medium. Aan de HKU ben ik afgestudeerd als schilder en ik werkte eigenlijk altijd op het platte vlak: aquarellen en ook collages. Maar ik kreeg het gevoel dat de onderwerpen bevrijd wilden worden uit het vlak.’
Met dat gevoel vertrok ze naar de kunstacademie Sint Lucas in Antwerpen, waar ze haar master behaalde. ‘Eigenlijk moest ik terug naar school om mezelf van alles te ontleren.’ Een andere belangrijke stap was haar verblijf in Spanje in 2020, in Veléz-Blanco, dat een combinatie was van een residentie en een retraite. ‘De kleigrond daar was fantastisch. Andere kunstenaars hebben daar ook werk mee gemaakt en daar achtergelaten. Vaak kon je eerst helemaal niet zien of er een mens had ingegrepen, of dat de natuur haar gang was gegaan.’ Ook opmerkelijk was dat er bomen stonden die oorspronkelijk uit Aleppo kwamen. Voor Ossef, die in Syrië werd geboren en als jong kind het land verliet, was het alsof ze weer terug was op haar geboortegrond.
Veléz-Blanco was een inspirerende omgeving, vooral voor een kunstenaar in wiens oeuvre landschappen een belangrijke rol spelen, als dragers van sporen van het verleden. Hier maakte ze vormen en patronen met de kleigrond, waarvan ze de foto’s exposeert. Het lijken zwart-witafbeeldingen, maar als je goed kijkt zie je dat ze in kleur zijn: er zijn bijvoorbeeld een paar groene grassprietjes te zien, of een minimaal stukje bruin. Dat past goed bij wat Ossef in Spanje leerde: goed luisteren en concentreren. ‘Er hing daar zoveel vrouwelijke energie. Voor mij is dat aandacht en zorgzaamheid tegenover elkaar. Mannelijke energie is veel meer gericht op het ego en op het afbakenen van je territorium.’ Ook wijst ze op het vrouwelijke aspect van de natuur en het landschap: ‘Er wordt niet voor niets gesproken over Moeder Aarde.’
In de tijd dat ze in Veléz-Blanco verbleef, leek er al iets in de lucht te hangen: de toen nog vage dreiging van het coronavirus. Ossef moest eerder vertrekken, en kreeg te maken met veel vliegtuigen die uitvielen en vliegvelden die onbereikbaar bleken. Terug in Nederland overleed haar geliefde en zielsverwant. Plotseling kwam er veel tegelijkertijd op haar af. ‘Toen vroeg ik me niet meer af: wat wil ik van het leven? De juiste vraag was: wat wil het leven van mij?’ Deze gebeurtenissen hadden ook weerslag op haar kunst: ‘Die ging eerst over dingen buiten mij, maar ik ben in mezelf gaan graven en probeer vorm te geven aan wat ik in mezelf ontdek. Voor mij is het leven niet lineair: het eindigt niet bij de dood. Je wordt ook altijd omgeven door zielen die nooit verdwijnen.’ Dat gelaagde idee van het bestaan is mooi te zien in de eerder aangehaalde video Before It Stirs the Surface (2020), die in de galeriekelder direct wordt geprojecteerd op een stenen muur, waardoor de textuur subtiel doorschemert. Niet alleen de stenen in de video, maar ook de omgeving, de lucht, ja, zelfs Ossef zijn (een beetje) van steen gemaakt. 
Maar hoe staat Ossef eigenlijk tegenover exposeren? Een tentoonstelling – en zeker een solo – is in zekere zin toch een ego-aangelegenheid. ‘Je hebt wel een beetje ego nodig om te kunnen creëren, maar zolang je daar bewust van bent kun je daar een balans in vinden. Zelf zie ik een tentoonstelling als een liefdevolle manier om energie te delen. Voor mij bestaat er ook eigenlijk niet echt een onderscheid tussen leven en kunst.’

(Dutch) De zin van Natalia Ossef @ Trouw
Before it Stirs the Surface
In tijden van corona vertellen meer en minder bekende Nederlanders over hun persoonlijke leefregel of inspirerende zin. Vandaag kunstenares Natalia Ossef (Syrië, 1983). Ze exposeert nu Before it Stirs the Surface (Movement Exposed Gallery Space, Utrecht), op 8 mei opent Reflecting Reflections (Centraal Museum, Utrecht).
Lodewijk Dros18 april 2021, 20:14
“Vast zat ik. Net afgestudeerd in Antwerpen, maar hoe kon ik verder als kunstenaar? Ik voelde dezelfde onrust opkomen die mij eerder naar Antwerpen had gedreven, nadat ik een aantal jaren als kunstenaar bezig was. Mijn werk had ik regelmatig geëxposeerd, maar ik voelde me geblokkeerd.
Ik was op zoek naar mijn eigen essentie, die móést ik vinden. Ik pakte het vliegtuig om me in Spanje terug te trekken op wat ooit een boerderij is geweest, in Veléz-Blanco, waar meer kunstenaars werken. Het lag afgelegen en verstild tussen de ruïnes. Toen ik daar een week zat, kwam de eerste lockdown – op zich merkte je daar weinig van, maar ik moest snel terug. Toch hebben die tien dagen veel voortgebracht.
Gebroken
Op die boerderij deed de grond me denken aan mijn geboortegrond in El Kamechli. Syrië is voor mij heilige grond. Onbedoeld was ik terug in het verleden, ik voelde de oorlog die de grond verwondt ... Vreemd hè, ik woon al 33 jaar in Nederland.
Van hogerop kwam er energie die de grond genas. Het was magisch. Er stonden Aleppo-pijnbomen, als levende gedichten. Een paar kunstenaars lazen La Poétique de l’Espace van de Franse filosoof Gaston Bachelard, een boek uit 1958. Ik las het in het Engels, en daar kwam ik die zin tegen: Before it stirs the surface – nog voor het de oppervlakte raakt.
Ik was juist bezig handelingen en rituelen uit te voeren door een steen op een steen neer te laten komen, daar ben ik een video-opname van gaan maken. Hier ontmoeten vorige generaties elkaar, mijn geschiedenis en het heden. De video laat in een loop zien hoe ik het hogere naar beneden sla. Het is alsof ik kruiden maal, er moet iets breken, er moet iets helen. Syrië is een gebroken land en dat zal nog lang zo blijven. Al die oorlogen daar, en de onderdrukking, ik zie het als sluiers. Die wil ik loswrikken en transformeren.
Zielsverwant
Terug in Nederland ging mijn leven op de schop. Nee, niet door de lockdown. Een maand later stierf mijn lief, mijn zielsverwant. Ik wist niet meer hoe ik de realiteit nog aankon, zonder grip op tijd. Ik voelde veel en niets. In die verlamde tijd kreeg ik het aanbod voor een solotentoonstelling in het Centraal Museum, mijn eerste. Ik was zelf die gescheurde aarde. Die Spaanse ervaring raakte verweven met het heden. De grond die genezen werd, was ik zelf.
Het heeft me veranderd. Eerder dacht ik: wat is mijn identiteit, waar hang ik aan? Is het geslacht, mijn etniciteit? Nu weet ik dat het allemaal labels zijn, die voorbijgaan en ons van elkaar scheiden. Dat ontdekte ik toen ik weer de stilte inging. Ik ben meer mijn ziel geworden. Ben ik spiritueler geworden? Ik denk het, ik voel me meer verbonden met die heilige grond, met vruchtbaarheid, met waar ik vandaan kom. Niet met de cultuur, maar met de bron des levens.
Er is een before it stirs the surface, maar ook een after. Ik heb nu veel meer rust. En ik heb mezelf als kunstenaar herontdekt, voel me vrijer. Ik houd me niet meer met één medium bezig (schilderen), maar luister meer naar wat het onderwerp van me vraagt; het kan ook een fotocollage, een installatie zijn. Dat is een bevrijding.
En wat wil ik graag terug naar die magische plek in Spanje.​​​​​​​
(ENG) Artist Statement 2019-2020
In my artistic practice, I have always focused on the tensions that exist between the historical and the contemporary and between the individual and the collective. I gradually shifted my focus from a static and one-dimensional translation of these tensions in collage and painting form to a more interactive and three-dimensional translation by applying objects, photography, performance/video and installation. During this transition, the question of my work also changed.
In recent years, my work has increasingly focused on the intertwining and dialogue between historical and contemporary narrative, specifically telling the (individual and collective) story over and over again.
It focuses on the intimate relationship between the body and the environment, a relationship that can cause stagnation of the personality but can also initiate an evolution of the personal identity through reflection.